DIBH TEHNIKA ZRAČENJA U TRETMANU KARCINOMA DOJKE

Enis Tinjak¹, Nusret Salkica², Mirjana Ristanić Beroš¹

¹ Klinika za onkologiju, Odjel radioterapije, Klinički centar Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

 ² Klinika za nuklearnu medicinu, Klinički centar Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

*Dopisni autor: Enis Tinjak, enis.tinjak@fzs.unsa.ba 

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.3

Uvod: Radioterapija predstavlja jednu od standardnih metoda liječenja karcinoma dojke. Međutim, zračenje može biti praćeno neželjenim reakcijama, naročito kada su srce ili pluća uključeni u polje zračenja kod liječenja karcinoma lijeve dojke. Budući da je poznato da zračenje limfnih čvorova unutrašnjeg mliječnog lanca dovodi do povećanja doze zračenja koju prima srce u poređenju sa zračenjem samo cijele dojke ili zida grudnog koša, smanjenje doze za srce i s njom povezane toksičnosti radioterapije može biti od posebnog značaja. Od uvođenja trodimenzionalne konformalne radioterapije (3DCRT), postupci zračenja su značajno unaprijeđeni, što je omogućilo preciznije i konformnije planiranje i primjenu terapije. Važno je napomenuti da savremene tehnike, kao što je radioterapija moduliranog intenziteta (IMRT), smanjuju volumen srca koji prima visoke doze zračenja, ali veći volumen može primiti niže doze zbog raspršenog zračenja povezanog s ovom tehnikom. Kod lokoregionalnog zračenja lijeve dojke, volumetrijska modulirana lučna terapija (VMAT), kao oblik IMRT-a, pokazala je prednosti uporedive sa statičkim IMRT-om, uz značajno kraće vrijeme trajanja terapije.

Cilj ovog preglednog rada jeste prikazati stvarni značaj radioterapijske tehnike dubokog inspiratornog zadržavanja daha (Deep Inspiration Breath Hold – DIBH) u svrhu zaštite organa pod rizikom, prvenstveno tokom liječenja karcinoma lijeve dojke.

Još jedna tehnika koja se može koristiti za smanjenje doze zračenja koju prima srce jeste duboko inspiratorno zadržavanje daha (DIBH). Tehnika se zasniva na činjenici da tokom udaha dolazi do spuštanja dijafragme i širenja pluća, čime se srce udaljava od zida grudnog koša. Kardiovaskularni morbiditet i mortalitet predstavljaju dugoročne komplikacije radioterapije dojke i povezani su s 1,76 puta većim rizikom od smrtnosti usljed srčanih bolesti i 1,33 puta većim rizikom od smrtnosti usljed vaskularnih bolesti. Radioterapija lijeve dojke povezana je s 1,23 puta većim rizikom od smrtnosti u poređenju s radioterapijom desne dojke, uz prosječno vrijeme praćenja od 25 godina. Rizik od velikih koronarnih komplikacija linearno raste s povećanjem srednje doze koju prima srce, i to za 7,4% po Gy. Primjena DIBH-a povezana je sa značajnim smanjenjem srednjih doza za srce i srednjih doza za lijevu prednju silaznu koronarnu arteriju (LAD). U poređenju planova zračenja kod istih pacijenata pri slobodnom disanju i uz primjenu DIBH-a, zabilježena su smanjenja doze za srce od 25–67%, odnosno za LAD od 20–73%. Čini se da pacijentice s karcinomom lijeve dojke imaju povećan rizik od kardiovaskularne smrtnosti prvenstveno zbog neposredne blizine ciljnog volumena srcu, te je