Your cart

Mediha Muslić Musić – ZNAČAJ EDUKACIJE U UNAPREĐENJU RADIOLOŠKE ZAŠTITE

ZNAČAJ EDUKACIJE U UNAPREĐENJU RADIOLOŠKE ZAŠTITE

Mediha Muslić-Musić 1, Arzija Pašalić1, Adnan Šehić1, Fuad Julardžija1

1 Univerziteta u Sarajevu -Fakultet zdravstvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

*Dopisni autor: Mediha Muslić-Musić, medihamuslic.music@fzs.unsa.ba

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.16

Uvod: Radiološki odjeli koriste nekoliko dijagnostičkih modaliteta snimanja s jonizirajućim zračenjem u dijagnostičke svrhe. Najčešći izvori jonizirajućeg zračenja su radiografija, kompjuterizirana tomografija, mamografija, i angiografija. Iako su doze jonizirajućeg zračenja koje se koriste relativno niske, s rastućim brojem populacije izložene zračenju više puta tokom života, svako nepotrebno snimanje moglo bi dovesti do zdravstvenih problema u budućnosti. Poslednjih godina, broj radioloških snimanja za dijagnostičke i terapijske procedure znatno se povećao.

Cilj: Na osnovu dostupne literature, analizirati značaj edukacije pacijenata i zdravstvenih profesionalaca o rizicima jonizujućeg zračenja i zaštitnim mjerama tokom radioloških pregleda, s ciljem unapređenja sigurnosne prakse i smanjenja nepotrebnog izlaganja zračenju.

Materijal i metode rada: Provedena je analitička studija pregledom dostupne naučne literature u relevantnim bazama podataka (PubMed, Medline i Google Scholar), upotrebom ključnih riječi “Radiation protection”, “ALARA”, “Ionizing radiation”.

Rezultati: Nedostatak edukacije pacijenata o jonizirajućem zračenju proizilazi iz nedovoljne komunikacije od strane zdravstvenih radnika i nedostatka sveobuhvatnih informacija o rizicima i koristima radiološkog snimanja. U više od 70% slučajeva pacijenti ne dobiju informacije o rizicima prije pregleda, a 74,7% nikada nije razgovaralo sa ljekarom o rizicima zračenja. Čak 44% ispitanika zdravstvenih radnika pogrešno smatra da magnetna rezonanca i ultrazvuk emituju jonizirajuće zračenje. Velika većina pacijenata (84,7%) smatra da bi informacija o primljenoj dozi trebala biti obavezan dio medicinskog izvještaja. U opštoj populaciji samo 9,2% ispitanika ima dobro znanje o jonizirajućem zračenju.

Zaključak: Potrebno je provoditi više programa podizanja svijesti kako bi se unaprijedila edukacija pacijenata i zdravstvenih radnika o rizicima jonizujućeg zračenja i mjerama zaštite, te time smanjilo nepotrebno izlaganje i poboljšala sigurnost u radiološkoj praksi.

Ključne riječi: radiation protection, ALARA, ionizing radiation.

Zerina Pojskić – KOMPARACIJA MAMOGRAFIJE I ULTRAZVUKA U PREOPERATIVNOJ PROCJENI SUSPEKTNIH LEZIJA DOJKE

KOMPARACIJA MAMOGRAFIJE I ULTRAZVUKA U PREOPERATIVNOJ PROCJENI SUSPEKTNIH LEZIJA DOJKE

Zerina Pojskić Čolaković1, Sabina Prevljak2

1Kantonalna bolnica Zenica, Odjel za onkologiju i radioterapiju, Odsjek za radioterapiju

2Klinički centar Univerziteta u Sarajevu

*Dopisni autor: Zerina Pojskić Čolaković, zerinapojskic10@yahoo.com DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.15

Uvod: Karcinom dojke predstavlja najčešći maligni tumor kod žena te značajan javnozdravstveni problem. Pravovremena i tačna dijagnostika ima ključnu ulogu u planiranju optimalnog terapijskog pristupa. Mamografija i ultrazvuk su osnovne slikovne metode u dijagnostici i preoperativnoj procjeni suspektnih lezija dojke.

Cilj: Cilj istraživanja bio je uporediti dijagnostičku vrijednost mamografije i ultrazvuka u preoperativnoj procjeni suspektnih lezija dojke te procijeniti njihovu ulogu u odnosu na patohistološki nalaz.

Materijal i metode: Istraživanje je provedeno kao retrospektivna studija koja je obuhvatila pacijentice sa suspektnim lezijama dojke kod kojih su urađeni mamografski i ultrazvučni pregledi, uz patohistološku verifikaciju. Nalazi su analizirani prema BI-RADS klasifikaciji. Rezultati: Mamografija je pokazala značajnu ulogu u detekciji mikrokalcifikacija i lezija kod žena starije životne dobi, dok je ultrazvuk bio osjetljiviji u procjeni solidnih lezija, gustoće dojke i aksilarnih limfnih čvorova. Kombinovana primjena obje metode povećava dijagnostičku tačnost.

Zaključak: Mamografija i ultrazvuk su komplementarne metode u preoperativnoj procjeni suspektnih lezija dojke. Njihova kombinovana upotreba omogućava precizniju dijagnostiku i kvalitetnije planiranje liječenja.

Ključne riječi: karcinom dojke, mamografija, ultrazvuk, BI-RADS, preoperativna procjena

Faris Zukić – FUNKCIONALNA MAGNETNA REZONANCA MOZGA

FUNKCIONALNA MAGNETNA REZONANCA MOZGA

Lejla Selimović1, Nerina Muratović1, Mirnes Muzur1, Faris Zukić1

1Univerzitet u Sarajevu – Fakultet zdravstvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

*Dopisni autor: Lejla Selimović

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.14

Uvod i cilj: Funkcionalna magnetna rezonanca (fMRI) predstavlja neinvazivnu i potpuno sigurnu dijagnostičku metodu bez upotrebe jonizirajućeg zračenja, koja omogućava mapiranje funkcionalnih regija i neuronskih krugova u mozgu. Cilj ovog izlaganja jeste pojasniti osnovne fizikalne i neurovaskularne principe fMRI tehnologije, uočiti ključne razlike u odnosu na konvencionalni strukturni MR, te prikazati njenu kliničku i istraživačku primjenu.

Metode i fizikalno-hemodinamska osnova: Za razliku od strukturnog MR-a koji prikazuje statičku anatomiju i morfologiju tkiva (T1 i T2 sekvence), fMRI prati dinamičke hemodinamske procese. Osnova fMRI signala temelji se na BOLD kontrastu (Blood Oxygenation Level Dependent). Neurovaskularno sprezanje povezuje neuronsku aktivnost s lokalnim promjenama u protoku krvi, volumenu i omjeru oksigeniranog i deoksigeniranog hemoglobina. Kriva hemodinamske funkcije pokazuje karakteristično kašnjenje s vrhuncem BOLD signala približno 5 sekundi nakon primjene stimulusa. U radu su obuhvaćena dva osnovna pristupa snimanju: fMRI zasnovana na zadatku (Task-based fMRI – tbfMRI), koja omogućava preciznu lokalizaciju aktiviranog korteksa tokom specifičnih podražaja, te fMRI u mirovanju (Resting-state fMRI – rsfMRI), koja mjeri intrinzičnu konektivnost i spontanu sinhronizaciju moždanih hemisfera bez spoljašnje stimulacije.

Rezultati i klinička primjena: Praktična vrijednost fMRI-ja ogleda se u preciznom somatotropnom mapiranju motornog korteksa (precentralni girus) i detekciji jezičkih mreža (Brokina i Wernickeova zona), što pruža ključne preoperativne informacije neurohirurzima za očuvanje elokventnih zona mozga. Pored toga, fMRI omogućava detaljnu analizu složenih kognitivnih sistema, uključujući sistem pažnje (dorzalni i ventralni frontoparietalni korteks), mrežu pamćenja (medijalni temporalni režanj i hipokampus) te izvršnu kontrolu (dorzolateralni prefrontalni korteks). Metoda pruža uvid u procese neuroplastičnosti i funkcionalne reorganizacije mozga, čime omogućava dugoročno praćenje oporavka i evaluaciju efikasnosti neurorehabilitacije nakon moždanog udara ili povreda.

Zaključak: Funkcionalna magnetna rezonanca neizostavan je alat savremene neuroradiologije koji premošćuje jaz između anatomije i funkcije. Vizualizacija integriranih moždanih mreža potvrđuje da niti jedan dio uma ne djeluje izolirano, čime fMRI postavlja temelj za sigurnije hirurške zahvate i dublje razumijevanje moždane dinamike.

Ključne riječi: funkcionalna magnetna rezonanca, BOLD signal, neurovaskularno sprezanje, tbfMRI, rsfMRI, neuroplastičnost

Dženisa Čolić – PRIMJENA SEMIKVANTITATIVNE METODE U ANALIZI DINAMSKE SCINTIGRAFIJE PLJUVAČNIH ŽLIJEZDA

PRIMJENA SEMIKVANTITATIVNE METODE U ANALIZI DINAMSKE SCINTIGRAFIJE PLJUVAČNIH ŽLIJEZDA

Dženisa Čolić1, Nusret Salkica2, Fuad Julardžija1

1Univerzitet u Sarajevu – Fakultet zdravstvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

2Klinika za nuklearnu medicinu, Klinički centar Univerziteta u Sarajevu *Dopisni autor: Dženisa Čolić, dzenisa.colic@fzs.unsa.ba

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.13

Uvod: Semikvantitativna metoda u nuklearnoj medicini predstavlja metodu koja kombinuje vizuelnu procjenu scintigrafskih snimaka sa numeričkim parametrima izvedenim iz definisanih regija od interesa. Za razliku od kvalitativnih metoda, ova metoda uvodi objektivne, reproducibilne mjere koje smanjuju varijabilnost i povećavaju dijagnostičku tačnost analizom krivulja vremenske aktivnosti i jačine signala.

Cilj: Komparirati vrijednost jačine signala i krivulje vremenske aktivnosti sa kliničkim nalazom ljekara specijaliste, te ispitati dijagnostičku vrijednost u razlikovanju uredne funkcije od hipofunkcije pljuvačnih žlijezda.

Metode: Istraživanje je obuhvatilo 10 pacijenata (70% žena, 30% muškarci; prosječna dob 44,7± 12,3 godina) koji su obavili dinamsku scintigrafiju pljuvačnih žlijezda na uređaju SPECT/CT Discovery 670 NM/CT. Obrada scintigrama provedena je na Xeleris Workstation. Statistička analiza uključivala je Mann-Whitney U test, Fisherov egzaktni test i ROC analizu (IBM SPSS Statistics).

Rezultati: Pacijenti s urednim nalazom imali su statistički značajno višu jačinu signala parotidnih žlijezda u poređenju s pacijentima s hipofunkcijom (p=0,032). ROC analizom utvrđena je odlična dijagnostička moć jačine signala parotidnih žlijezda (AUC=0,920) i obje grupe žlijezda (AUC=0,920), te dobra dijagnostička moć za submandibularne žlijezde (AUC=0,840). Vizuelnom analizom krivulja vremenske aktivnosti potvrđena je statistički značajna korelacija odgovora submandibularnih žlijezda na stimulans s kliničkim nalazom ljekara (p=0,048).

Zaključak: Semikvantitativna metoda u analizi dinamske scintigrafije pljuvačnih žljezda pokazuje dobru do odličnu korelaciju sa standardnim kliničkim nalazom ljekara specijaliste. Rezultati podržavaju klinički značaj semikvantitativne metode u dijagnostici hipofunkcije pljuvačnih žlijezda, naročito u slučaju Sjogrenovog sindroma.

Ključne riječi: scintigrafija pljuvačnih žlijezda, semikvantitativna metoda, Sjogrenov sindrom, jačina signala, TAC krivulja

Harun Čaić – RADIOLIGANDSKA TERAPIJA (¹⁷⁷LU-DOTATATE I ¹⁷⁷LU-PSMA-617) – OPTIMIZACIJA PROCESA, DOZIMETRIJA I SIGURNOST U INTERDISCIPLINARNOJ KLINIČKOJ PRAKSI

RADIOLIGANDSKA TERAPIJA (¹⁷⁷LU-DOTATATE I ¹⁷⁷LU-PSMA-617) – OPTIMIZACIJA PROCESA, DOZIMETRIJA I SIGURNOST U INTERDISCIPLINARNOJ KLINIČKOJ PRAKSI

Harun Čaić

Kantonsspital Graubünden, Chur, Švicarska, Departement Institute Nuklearmedizin e-mail: caicharun@gmail.com

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.12

Uvod: Radioligandska terapija (RLT) predstavlja savremeni terapijski pristup u nuklearnoj medicini koji objedinjuje molekularnu dijagnostiku i ciljanu radionuklidnu terapiju u okviru teranostičkog koncepta. Ovaj pristup omogućava preciznu selekciju pacijenata i personalizirano liječenje na osnovu ekspresije specifičnih molekularnih meta. Klinički najznačajniji teranostički parovi uključuju ⁶⁸Ga-DOTATATE i ¹⁷⁷Lu-DOTATATE, koji ciljaju somatostatinski receptor podtipa 2 kod neuroendokrinih tumora, te ⁶⁸Ga-PSMA-617 i ¹⁷⁷LuPSMA-617 u dijagnostici i terapiji metastatskog kastracijski rezistentnog karcinoma prostate.

Razvoj RLT-a, potaknut napretkom u radiohemiji, PET/CT tehnologiji i dozimetriji, značajno je unaprijedio mogućnosti precizne onkološke terapije. Istovremeno, implementacija ovih procedura u kliničku praksu zahtijeva jasno definisane protokole, interdisciplinarnu saradnju i strogu primjenu mjera radiološke zaštite. Optimizacija procesa rada, kontrola izloženosti osoblja i individualizirani dozimetrijski pristup predstavljaju ključne faktore za sigurnu i efikasnu primjenu radioligandske terapije.

Cilj rada: Prikazati organizaciju i implementaciju radioligandske terapije na našem institutu, s posebnim osvrtom na optimizaciju procesa rada, interdisciplinarnu saradnju, dozimetrijski pristup i mjere radiološke zaštite.

Metode: Opisan je kompletan terapijski protokol koji obuhvata selekciju pacijenata na osnovu PET/CT dijagnostike, pripremu i aplikaciju terapijske aktivnosti, monitoring pacijenta tokom i nakon terapije, te kontrolu kontaminacije i izloženosti osoblja. Poseban naglasak stavljen je na ulogu radiološkog tehnologa u organizaciji radnog toka, primjeni ALARA principa i praćenju individualne dozimetrije.

Rezultati: Standardizacijom procedura i jasnom podjelom odgovornosti unutar multidisciplinarnog tima postignuta je veća efikasnost terapijskog procesa, bolja kontrola sigurnosnih parametara i optimizacija vremena zadržavanja pacijenata.

Zaključak: Radioligandska terapija zahtijeva jasno definisan interdisciplinarni model rada, standardiziranu terminologiju i kontinuiranu edukaciju osoblja. Optimizacija procesa i primjena personalizirane dozimetrije ključni su faktori za sigurnu i efikasnu implementaciju RLT-a u savremenoj kliničkoj praksi.

Asmir Smajlović – OPTIMIZACIJA ZAŠTITE OČNE LEĆE PRI SNIMANJU GLAVE KOMPJUTERIZIRANOM TOMOGRAFIJOM

OPTIMIZACIJA ZAŠTITE OČNE LEĆE PRI SNIMANJU GLAVE KOMPJUTERIZIRANOM TOMOGRAFIJOM

Asmir Smajlović 1,, Mediha Muslić-Musić 1, Merisa Repeša Komarica1, Ibrahim Stiglić1

1Univerziteta u Sarajevu -Fakultet zdravstvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

*Dopisni autor: Asmir Smajlović, asmir.smajovic@fzs.unsa.ba DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.11

Uvod: U dijagnostici cerebrovaskularnih bolesti i povreda glave jednu od najvažnijih uloga ima kompjuterizirana tomografija (CT) uz upotrebu kontrasnog sredstva, koja omogućava neinvazivnu i objektivnu dijagnostiku. CT glave predstavlja najčešće korištenu radiološku dijagnostičku metodu, a njena glavna prednost ogleda se u dostupnosti, visokoj dijagnostičkoj tačnosti i nezamjenjivoj ulozi u hitnim stanjima. Međutim, zbog učestale primjene, CT glave predstavlja značajan izvor izloženosti jonizirajućem zračenju, posebno za radiosenzitivne strukture poput očne leće, čime se povećava rizik od radijacijski inducirane katarakte.

Cilj: Cilj ovog rada je prikazati značaj optimizacije pozicioniranja pacijenata pri CT snimanju glave, s posebnim fokusom na primjenu supraorbitomeatalne linije (SOML) i štitnika za oči, a sve s ciljem zaštite i smanjenju izloženosti očnih leća direktnom snopu jonizirajućeg zračenja.

Materijal i metode: Rad je koncipiran kao pregledni rad zasnovan na analizi dostupne stručne i naučne literature u elektronskim dostupnim bazama (PubMed, Scopus, Web of Science i Google Scholar) upotrebom ključnih riječi “OML”, “SOML”, “CT Brain “, “Eye leans”, “Catraca”.

Rezultati: Analizom dostupne literature dokazano je da primjena SOML pozicioniranja pacijenata tokom CT snimanja glave značajno doprinosi smanjenju izloženosti očnih leća primarnom snopu zračenja što direktno utiče i na redukciju doze zračenja na očne leće bez značajnog narušavanja kvaliteta slike i njene dijagnostičke tačnosti. Također, naglašava se da pravilno pozicioniranje pacijenta predstavlja jednostavnu, efikasnu i neinvazivnu metodu optimizacije doze zračenja za očne leće.

Zaključak: Primjena supraorbitomeatalne linije pri CT snimanju glave predstavlja značajnu strategiju za smanjenje izloženosti očnih leća jonizirajućem zračenju, uz očuvanje dijagnostičke efikasnosti čime se smanjuje rizik od radijacijski inducirane katarakte.

Ključne riječi: OML, SOML, CT Brain, eye leans”, “Catraca”

Petra Obradović, Lara Zeko – RADIOLOŠKI TEHNOLOZI I VJEŠTAČKA INTELIGENCIJA: PARTNERSTVO U MODERNOJ RADIOLOGIJI

RADIOLOŠKI TEHNOLOZI I VJEŠTAČKA INTELIGENCIJA: PARTNERSTVO U MODERNOJ RADIOLOGIJI

Petra Obradović¹, Lara Zeko¹, Tatjana Matijaš¹

¹Univerzitet u Splitu, Fakultet zdravstvenih nauka, Split, Hrvatska

*Dopisni autor: Petra Obradović, po7224@ozs.unist.hr

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.10

Umjetna inteligencija (AI) sve više transformiše područje radiologije i medicinskog snimanja, postajući važan alat u svakodnevnom radu radioloških tehnologa i radiologa. Razvoj digitalnih tehnologija, velikih baza podataka medicinskih snimaka i naprednih algoritama omogućio je primjenu sistema mašinskog i dubokog učenja u analizi medicinskih snimaka, optimizaciji protokola snimanja i unapređenju dijagnostičkih postupaka. Sistemi umjetne inteligencije koriste se za detekciju patoloških promjena, segmentaciju tkiva, rekonstrukciju slike, smanjenje šuma i optimizaciju doze zračenja, čime se unapređuju dijagnostička tačnost i sigurnost pacijenata.

Radiološki tehnolozi imaju ključnu ulogu u implementaciji i svakodnevnoj primjeni tehnologija umjetne inteligencije. Njihove odgovornosti uključuju pravilnu pripremu pacijenta, odabir i optimizaciju protokola snimanja, kontrolu kvaliteta snimaka te nadzor nad sigurnom i efikasnom primjenom AI alata. Primjena umjetne inteligencije može značajno olakšati rad radioloških tehnologa kroz automatizaciju pojedinih procesa u radnom toku, bržu obradu podataka i smanjenje administrativnog opterećenja, čime se omogućava veći fokus na pacijenta i osiguranje kvaliteta dijagnostičkih postupaka.

Saradnja između radioloških tehnologa i radiologa ostaje od ključnog značaja, budući da umjetna inteligencija ne zamjenjuje zdravstvene profesionalce, već predstavlja alat podrške u donošenju dijagnostičkih odluka i organizaciji radnog procesa. Uspješna integracija AI sistema zahtijeva kontinuiranu edukaciju, razvoj digitalnih kompetencija i razumijevanje mogućnosti i ograničenja AI algoritama. Poseban naglasak stavlja se na potrebu za dodatnom edukacijom radioloških tehnologa u oblastima umjetne inteligencije, računarski podržane analize medicinskih snimaka i primjene naprednih tehnologija medicinskog snimanja.

Zaključno, umjetna inteligencija predstavlja značajan tehnološki napredak s potencijalom za unapređenje dijagnostičke efikasnosti, poboljšanje kvaliteta zdravstvene zaštite i dalje jačanje saradnje između radioloških tehnologa i radiologa u pružanju zdravstvene zaštite pacijentima.

Enes Kurta – UTICAJ TEMPERATURE I PROTOKA ZRAKA NA KOCENTRACIJU RADONA U PREDŠKOLSKIM USTANOVAMA KANTONA SARAJEVA

UTICAJ TEMPERATURE I PROTOKA ZRAKA NA KOCENTRACIJU RADONA U PREDŠKOLSKIM USTANOVAMA KANTONA SARAJEVA

Enes Kurta

Univerzitet u Sarajevu- Fakultet zdravstvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

e-mail: enes.kurta@fzs.unsa.ba

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.9

Uvod: Radon (222Rn) je prirodni radioaktivni gas i značajan izvor izloženosti jonizirajućem zračenju u zatvorenim prostorima, a dugotrajna izloženost povezana je sa povećanim rizikom od karcinoma pluća. Koncentracija radona u zatvorenim prostorima zavisi od različitih faktora, uključujući geološke, građevinske i mikroklimatske uslove. Predškolske ustanove predstavljaju važno okruženje za praćenje koncentracije radona zbog dugotrajnog boravka djece u zatvorenim prostorima.

Cilj: Ispitati uticaj temperature i protoka zraka na koncentraciju radona, te utvrditi sezonske razlike u koncentracijama radona u predškolskim ustanovama Kantona Sarajevo.

Metode: Provedena je prospektivna longitudinalna studija u 38 predškolskih ustaova tokom zimskog i ljetnog perioda 2025. godine. Koncentracija radona mjerena je aktivnim dozimetrom EcoQube, dok su temperatura i brzina protoka zraka mjereni uređajem TSI VelociCalc. Mjerenja su provedena istovremeno tokom sedam dana u obije sezone. Za statističku analizu korišteni su Wilcoxonov test, X2 test i Spearmanov koeficijent korelacije, uz nivo statističke značajnosti p<0,05.

Rezultati: Prosječna koncentracija radona bila je statistički značajno viša tokom zimske sezone (166,35 Bq/m3) u odnosu na ljetnu sezonu (84,45 Bq/m3; p=0,038). U zimskoj sezoni zabilježena je veća varijabilnost koncentracije radona. Tokom ljetne sezone utvrđena je statistički značajna negativna korelacija između temperature zraka i koncentracije radona (p=- 0,338; p=0,015). Između brzine protoka zraka i koncentracije radona nije utvrđena statistički značajna povezanost tokom zimske (r=-0,199; p=0,237) niti tokom ljetne sezone (p=0,288; p=0,080). Razlika u distribuciji kategorija koncentracije radona između sezona također nije bila statistički značajna (p=0,337).

Zaključak: Koncentracije radona u predškolskim ustanovama Kantona Sarajevo pokazale su izraženu sezonsku varijabilnost sa statistički značajno višim vrijednostima tokom zimske sezone. Temperatura zraka bila je statistički značajno povezana sa koncentracijom radona tokom ljetne sezone, dok za brzinu protoka zraka nije utvrđena statistički značajna povezanost. Rezultati ukazuju na značaj sezonskog praćenja koncentracije radona i mikroklimatskih uslova u predškolskim ustanovama.

Ključne riječi: radon, predškolske ustanove, temperatura zraka, protok zraka, ventilacija, sezonska varijabilnost

Amna Pezo – PROCJENA SREDNJE ŽLJEZDANE DOZE U ODNOSU NA GUSTOĆU DOJKE I EKSPOZICIONE PARAMETRE U DIGITALNOJ MAMOGRAFIJI

PROCJENA SREDNJE ŽLJEZDANE DOZE U ODNOSU NA GUSTOĆU DOJKE I EKSPOZICIONE PARAMETRE U DIGITALNOJ MAMOGRAFIJI

Pezo Amna1, 2, Šehić Adnan2, Beganović Adnan3, Pašalić Arzija2, Julardžija Fuad2

1 Javna ustanova Dom zdravlja Kantona Sarajevo, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

2 Univerzitet u Sarajevu, Fakultet zdravstvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

3 Služba za zaštitu od zračenja i medicinsku fiziku, Klinički centar Univerziteta u Sarajevu, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

*Dopisni autor: Pezo Amna, amna.pezo@fzs.unsa.ba

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.8

Cilj: Cilj istraživanja je procijeniti srednju žljezdanu dozu (engl. Mean Glandular Dose – MGD) u kategorijama gustoće dojki, te utvrditi njenu povezanost sa parametrima snimanja u digitalnoj mamografiji.

Metode: Retrospektivna opservaciona studija je provedena u Zavodu za zdravstvenu zaštitu žena i materinstva Kantona Sarajevo, u periodu od januara do maja 2024. godine, a obuhvatila je asimptomatske ispitanice starosti od 40 do 65 godina koje su podvrgnute rutinskoj digitalnoj mamografiji. Kraniokaudalne (engl. craniocaudal – CC) i mediolateralno-kose (engl. mediolateral oblique – MLO) projekcije su urađene pomoću Mammography Fusion sistema (Siemens Healthineers, Erlangen, Germany). Iz Sectra PACS sistema, prikupljeni su podaci o debljini kompresije dojke, MGD-u, naponu rendgenske cijevi (kV) i proizvodu jačine struje i vremena ekspozicije (mAs) (Sectra AB, Linköping, Sweden). Gustoća dojki je provedena prema smjernicama sistema za izvještavanje i klasifikaciju nalaza snimanja dojke. Statistička analiza je uključivala t-test za zavisne uzorke i Pearsonovu korelaciju, uz nivo statističke značajnosti p<0,05 i interval pouzdanosti od 95%.

Rezultati: U studiju su uključene 103 ispitanice, prosječne dobi 50,73±5,06 godina. MGD je pokazala postepeni porast sa povećanjem gustoće dojki, krećući se od 1,23±0,20 mGy u kategoriji A (masne dojke) do 1,46±0,39 mGy u kategoriji C (heterogeno guste dojke). MLO projekcije su imale značajno veću debljinu kompresije, kV, MGD i mAs vrijednosti u odnosu na CC projekcije (p<0,001). Korelacijska analiza je pokazala umjereno pozitivnu povezanost između debljine kompresije i MGD-a, te mAs-a (r=0,50–0,61), dok je između MGD-a i mAsa u svim projekcijama, utvrđena izrazito jaka korelacija (r=0,979–0,988; p<0,001).

Zaključak: Gustoća dojki i ekspozicioni parametri snimanja utiču na vrijednosti srednje žljezdane doze u digitalnoj mamografiji, te ih je potrebno uzeti u obzir pri optimizaciji protokola snimanja, kako bi se osigurala optimalna ravnoteža između doze zračenja i dijagnostičke kvalitete slike.

Ključne riječi: dojka, parametri snimanja, mamografija, srednja žljezdana doza

Merisa Repeša Komarica – DIJAGNOSTIČKI ZNAČAJ CBCT-A U ANALIZI ANATOMSKIH STRUKTURA MANDIBULE

Merisa Repeša Komarica¹, Fuad Julardžija², Selma Jakupović³, Ibrahim Stiglić⁴, Adnan Šehić²

¹Univerzitet u Sarajevu-Stomatološki klinički centar, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

²Univerzitet u Sarajevu-Fakultet zdrastvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

³Univerzitet u Sarajevu-Stomatološki fakultet, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

⁴Berg d.o.o., Sarajevo , Bosna i Hercegovina

*Dopisni autor: Merisa Repeša Komarica, merisa.repesa_komarica@fzs.unsa.ba DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.7

Uvod: Konusno-snopna kompjuterizirana tomografija (CBCT) predstavlja radiološku dijagnostičku metodu koja omogućava trodimenzionalni prikaz anatomskih struktura maksilofacijalne regije uz visoku prostornu rezoluciju i manju dozu zračenja u odnosu na klasični CT. Poseban značaj CBCT-a ogleda se u analizi mandibule i sitnih anatomskih struktura koje često nisu jasno vidljive na konvencionalnim radiografskim snimcima.

Cilj: Prikazati dijagnostički značaj CBCT-a u analizi mandibule i sitnih anatomskih struktura kroz pregled dostupne literature.

Materijal i metode: Pregledni rad zasnovan je na analizi dostupne stručne i naučne literature u elektronskim bazama podataka (PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science, Google Scholar). Korištene su ključne riječi: CBCT, mandible, mandibular canal, mental foramen, lingual foramina.

Rezultati: Analiza dostupne literature pokazuje da CBCT omogućava visoko preciznu identifikaciju anatomskih struktura mandibule i njihovih međusobnih odnosa. U poređenju sa panoramskim i intraoralnim radiografskim snimcima, metoda se odlikuje značajno većom dijagnostičkom tačnošću i superiornom vizualizacijom anatomskih varijacija. Posebna vrijednost CBCT-a ogleda se u unapređenju preoperativnog planiranja implantoloških i oralnohirurških zahvata, kao i u smanjenju rizika od neurovaskularnih komplikacija.

Zaključak: CBCT predstavlja superiornu i visoko pouzdanu dijagnostičku metodu u analizi mandibule i njenih anatomskih struktura, uključujući mandibularni kanal, mentalni foramen i lingvalne otvore, jer omogućava preciznu trodimenzionalnu vizualizaciju bez superpozicije i distorzije. Njegova primjena značajno unapređuje preoperativno planiranje implantoloških i oralnohirurških zahvata, uz smanjenje rizika od neurovaskularnih i hemoragijskih komplikacija. Zbog visoke dijagnostičke tačnosti i mogućnosti detaljne anatomske evaluacije, CBCT ima ključnu ulogu u savremenoj stomatološkoj dijagnostici mandibularne regije.

Ključne riječi: CBCT, mandibula, lingvalni otvori, mandibularni kanal, dentalna radiologija