FUNKCIONALNA MAGNETNA REZONANCA MOZGA

Lejla Selimović1, Nerina Muratović1, Mirnes Muzur1, Faris Zukić1

1Univerzitet u Sarajevu – Fakultet zdravstvenih studija, Sarajevo, Bosna i Hercegovina

*Dopisni autor: Lejla Selimović

DOI: https://doi.org/10.17532/cort.2026.1.14

Uvod i cilj: Funkcionalna magnetna rezonanca (fMRI) predstavlja neinvazivnu i potpuno sigurnu dijagnostičku metodu bez upotrebe jonizirajućeg zračenja, koja omogućava mapiranje funkcionalnih regija i neuronskih krugova u mozgu. Cilj ovog izlaganja jeste pojasniti osnovne fizikalne i neurovaskularne principe fMRI tehnologije, uočiti ključne razlike u odnosu na konvencionalni strukturni MR, te prikazati njenu kliničku i istraživačku primjenu.

Metode i fizikalno-hemodinamska osnova: Za razliku od strukturnog MR-a koji prikazuje statičku anatomiju i morfologiju tkiva (T1 i T2 sekvence), fMRI prati dinamičke hemodinamske procese. Osnova fMRI signala temelji se na BOLD kontrastu (Blood Oxygenation Level Dependent). Neurovaskularno sprezanje povezuje neuronsku aktivnost s lokalnim promjenama u protoku krvi, volumenu i omjeru oksigeniranog i deoksigeniranog hemoglobina. Kriva hemodinamske funkcije pokazuje karakteristično kašnjenje s vrhuncem BOLD signala približno 5 sekundi nakon primjene stimulusa. U radu su obuhvaćena dva osnovna pristupa snimanju: fMRI zasnovana na zadatku (Task-based fMRI – tbfMRI), koja omogućava preciznu lokalizaciju aktiviranog korteksa tokom specifičnih podražaja, te fMRI u mirovanju (Resting-state fMRI – rsfMRI), koja mjeri intrinzičnu konektivnost i spontanu sinhronizaciju moždanih hemisfera bez spoljašnje stimulacije.

Rezultati i klinička primjena: Praktična vrijednost fMRI-ja ogleda se u preciznom somatotropnom mapiranju motornog korteksa (precentralni girus) i detekciji jezičkih mreža (Brokina i Wernickeova zona), što pruža ključne preoperativne informacije neurohirurzima za očuvanje elokventnih zona mozga. Pored toga, fMRI omogućava detaljnu analizu složenih kognitivnih sistema, uključujući sistem pažnje (dorzalni i ventralni frontoparietalni korteks), mrežu pamćenja (medijalni temporalni režanj i hipokampus) te izvršnu kontrolu (dorzolateralni prefrontalni korteks). Metoda pruža uvid u procese neuroplastičnosti i funkcionalne reorganizacije mozga, čime omogućava dugoročno praćenje oporavka i evaluaciju efikasnosti neurorehabilitacije nakon moždanog udara ili povreda.

Zaključak: Funkcionalna magnetna rezonanca neizostavan je alat savremene neuroradiologije koji premošćuje jaz između anatomije i funkcije. Vizualizacija integriranih moždanih mreža potvrđuje da niti jedan dio uma ne djeluje izolirano, čime fMRI postavlja temelj za sigurnije hirurške zahvate i dublje razumijevanje moždane dinamike.

Ključne riječi: funkcionalna magnetna rezonanca, BOLD signal, neurovaskularno sprezanje, tbfMRI, rsfMRI, neuroplastičnost